Yapay zeka son birkaç yılda yalnızca yazılım dünyasında değil, enerji ve altyapıda da yeni tartışmaları beraberinde getirdi. Büyük dil modelleri ve devasa görsel modeller arka planda inanılmaz elektrik tüketimi gerektirirken veri merkezleri büyüdükçe, kablolar, soğutma sistemleri ve güneş enerjisi sistemleri de aynı hızla büyüdü. Google’ın Project Suncatcher adını verdiği yeni araştırma işte bu sorunları çözüme kavuşturmayı amaçlıyor.

 Google Research tarafından yayımlanan blogta da buradan hareketle uzay tabanlı AI altyapısı fikrinin detaylarıyla işlenmiş durumda. Temel amaç, Google  TPU çipleriyle donatılmış güneş enerjisiyle çalışan uydu takımyıldızları üzerinden büyük ölçekli yapay zeka hesaplamaları yapmak. Bu vizyonun merkezinde, Dünya üzerindeki veri merkezlerini tamamen terk etmek değil, uzun vadede AI iş yüklerinin önemli bir bölümünü uzaya taşımak fikri yatıyor. Araştırma ekibi, “Gelecekte AI hesaplamalarının çoğu uzayda yapılsaydı, nasıl bir sistem tasarlardık?” sorusuna cevap üretme çabasında.

Yörüngede Bir Veri Merkezi

Project Suncatcher’ın önerdiği mimari, temelde klasik bir depolama alanını gökyüzüne taşımak olarak özetlenebilir. Ancak burada tek bir uydu yerine birbirine bağlı çok sayıda küçük uyducuklar bulunacak. Bu uyduların her biri üzerinde Google’ın Tensor Processing Unit (TPU) çiplerini taşıyan birer “mini veri merkezi” olarak kurgulanmış. Bu uydular, sürekli Güneş ışığı alan özel bir yörüngeye yerleştirilecek. Google’ın blogunda vurgulandığı gibi, hava durumunun olmadığı, gece-gündüz döngüsünün daha uygun olduğu doğru yörüngeye yerleştirilen bir güneş paneli Dünya’ya göre kat kat daha verimli çalışabilecek.

Bu sistemle Güneş enerjisi doğrudan bu uydulardaki TPU kümelerine aktarılacak. Böylelikle soğutma için su tüketen, dev binalar gerektiren kara veri merkezleri yerine, güneş enerjili AI için tasarlanmış yörünge kümeleri meydana gelmiş olacak. Bu anlamda Project Suncatcher, yalnızca yüksek performans değil; aynı zamanda yapay zeka için sürdürülebilir bir gelecek arayışı. Bu sistemde asıl mesele uyduların birbirleriyle ve Dünya’yla kuracağı iletişim biçimi. Project Suncatcher’ın teknik raporuna göre, klasik radyo frekanslı iletişim yerine free-space optical links sistemi önerilmekte. Uydular arası veri, radyo dalgalarıyla değil, lazer tabanlı optik bağlantılarla aktarılacak.

Bu tercihin sebebi optik linklerin uygun donanım ve hizalama ile çok daha yüksek bant genişliğine çıkabilmesi. Sistem sayesinde Google, mevcut fiber altyapının bildiğimiz prensiplerini yörüngeye taşıyarak “lazer temelli bir uzay veri merkezi” oluşturacak. Yörüngedeki bu uydu kümesi, optik linklerle birbirine bağlanmış bir çeşit ağ gibi düşünülebilir. Eğer bu uydular arası ağ yeterince hızlı ve kararlı çalışabilirse, sonuçta ortaya çıkacak şey, Dünya’daki büyük bir veri merkezlerine benzeyen, ancak fiziksel olarak gezegenin etrafına yayılmış dev bir AI altyapısı öngörülüyor.

Projenin Olası Avantajları ve Dezavantajları

Project Suncatcher’ı ilginç yapan noktalardan biri, AI tartışmasını klasik “model boyutu” ve “parametre sayısı” ekseninden çıkarıp enerji politikaları ve ekoloji eksenine taşıması. Yapay zekanın artık temel bir “genel amaçlı teknoloji” haline geldiği ve buna paralel olarak 'compute' talebinin durmaksızın artması projede vurgulanan başlıca noktalardan. Bu artış sonucunda doğal olarak elektrik tüketimi ve veri merkezlerinin çevreye olumsuz etkileri de ciddi oranda artıyor. Güneş enerjisiyle çalışan kara veri merkezleri bu yükü bir nebze hafifletebiliyor ancak tüm bunlar arazi, yerel iklim koşullarına ve soğutma içim suya bağımlı durumdalar. Uzayda ise Güneş’ten gelen enerji yörüngede neredeyse kesintisiz biçimde alınabiliyor.

Google ekibi, “uzun vadede AI hesaplamalarının büyük bölümünün uzaya taşınmasının teknik olarak mümkün olup olmadığı” sorusuna cevap aradığı bu proje ile gelecekte bütün işi yörüngeye taşımaktan ziyade orta vadede Exascale gibi veri merkezleriyle kıyaslanabilir performansa ulaşabilecek uzay tabanlı bir sistemin mümkün olduğunu göstermeyi hedefliyor. Öte yandan projenin bir de uzay ve gökyüzü kirliliği boyutu var. Starlink ve benzeri takımyıldız projeleriyle birlikte tartışmalı hale gelen meseleler Project Suncatcher gibi girişimlerle yeni bir aşamaya taşınabilir. Her yeni uydu, çarpışma riski ile beraberinde diğer sorunları da getiriyor. Bu yüzden uzay tabanlı AI altyapısının geleceği, yalnızca mühendislik ve ekonomi değil, aynı zamanda uzay hukuku gibi alanlara bağlı olarak şekillenecek.

Uzayda Yapay Zekanın Geleceği

Google'ın bir lansman olarak değil, uzun vadeli ve belirsizlikleri yüksek bir araştırma projesi olarak sunduğu Project Suncatcher “çok erken ama iddialı” başlangıç projesi. Şirketin planı 2027’ye kadar iki prototip uyduyu yörüngeye fırlatmak ve bu uydular üzerinden hem donanım dayanımını hem de temel iletişim altyapısını test etmek. Eğer bu deneyler başarıya ulaşırsa, yapay zekanın geleceğinde “bulut bölgesi” kavramına ek olarak “yörünge bölgesi” kavramının ortaya çıkacak. Kullanıcılar için milisaniyelik gecikmeye duyarlı günlük sohbet ya da video uygulamaları için Dünya üzerindeki veri merkezleri ve edge altyapıları kritik rol oynamaya devam edecek. Buna karşılık, haftalar hatta aylar süren model eğitimi ve veri işleme uygulamaları gibi gecikmeye daha az, enerjiye daha çok duyarlı işler giderek yörüngeye kayacak.

Uzay tabanlı AI altyapısı, Google’ın bir hayali olmaktan çok, yapay zekanın giderek artan enerji ve altyapı sorunlarını ciddiye alan yeni bir proje önerisi. Proje başarıya ulaşsa da ulaşmasa da veri merkezleri için uzay merkezli bakış açısı ile yeni bir döneme kapı araladığını söyleyebiliriz.